I Stopień: Młodszy Księgowy › Rozdział 1 › R01-L05

Firmy jednoosobowe i spółki osobowe – próg i przejście z KPiR na księgi

Darmowa8 minStan prawny: 2026-11-04

Po tej lekcji potrafisz ustalić, od kiedy przedsiębiorca musi przejść z KPiR na księgi rachunkowe, i zaplanować to przejście z klientem.

Kuźnia KsięgowychRozdział 1 • Lekcja 5

0:00 / 0:00

Lektorkę czyta syntezator mowy Twojej przeglądarki, więc brzmienie głosu zależy od urządzenia.

Po co Ci to?

W listopadzie dzwoni klient, który prowadzi hurtownię na własne nazwisko: „Chyba przekroczę w tym roku 11 milionów sprzedaży. Co to dla mnie oznacza?”. Dla biura to sygnał, że od stycznia klient prawdopodobnie przechodzi na pełne księgi – a przygotowania trzeba zacząć już teraz. Po tej lekcji będziesz wiedzieć, kiedy powstaje obowiązek i jak przeprowadzić przejście.

Najpierw prosto

Klient z telefonu prowadzi hurtownię na własne nazwisko i zapisuje wszystko w KPiR. Jeśli jego sprzedaż za 2026 r. dojdzie do progu z ustawy, od 1 stycznia 2027 r. prowadzi pełne księgi. Odpowiedź zawsze składa się z trzech pytań: czy firma jest w grupie z progiem, ile wynosi próg i od kiedy powstaje obowiązek.

Z ustawy – art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości: „osób fizycznych, spółek cywilnych osób fizycznych, […] spółek jawnych osób fizycznych, spółek partnerskich […], jeżeli ich przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów za poprzedni rok obrotowy wyniosły co najmniej równowartość w walucie polskiej 2 500 000 euro”

Krok po kroku

Krok 1. Kogo dotyczy próg

osoby fizyczne prowadzące firmę na własne nazwisko,
spółki cywilne osób fizycznych,
spółki jawne samych osób fizycznych,
spółki partnerskie.

Spółki kapitałowe i inne z poprzedniej lekcji prowadzą księgi zawsze – progu nie sprawdzają.

Krok 2. Ile wynosi próg i co się liczy

Próg to równowartość 2 500 000 euro przychodów netto ze sprzedaży towarów i produktów (także usług) za poprzedni rok. Wystarczy, że sprzedaż osiągnie tę kwotę – nie musi jej przekroczyć. Przychodów finansowych, np. odsetek od lokat, nie liczysz. Euro przeliczasz tak:

Z ustawy – art. 3 ust. 3 ustawy o rachunkowości: „Wyrażone w euro wielkości, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, przelicza się na walutę polską po średnim kursie ogłoszonym przez Narodowy Bank Polski, na pierwszy dzień roboczy października roku poprzedzającego rok obrotowy.”

Czyli bierzesz październik tego roku, za który liczysz sprzedaż.

Prosty przykład: kurs NBP z 1 października = 4,20 zł → próg = 2 500 000 × 4,20 = 10 500 000 zł.

Na 2026 r. próg wynosi 10 646 500 zł (kurs 4,2586 zł z 1 października 2025 r.).

Krok 3. Od kiedy obowiązek

Liczysz sprzedaż za cały rok. Jeśli doszła do progu, księgi prowadzisz od 1 stycznia następnego roku. Przekroczenie w listopadzie nie oznacza zmiany w grudniu – klient kończy rok w KPiR.

Krok 4. Jak przejść z KPiR na księgi – lista zadań

Kiedy	Co zrobić
listopad–grudzień	uprzedzić klienta, wybrać program, przygotować plan kont i politykę rachunkowości
31 grudnia	spis z natury (towary, gotówka), potwierdzenia sald z kontrahentami
1 stycznia	otwarcie ksiąg bilansem otwarcia (majątek i źródła jego finansowania) – w ciągu 15 dni
styczeń	pierwsze zapisy już w księgach; KPiR zamknięta za poprzedni rok

Krok 5. Poniżej progu – można dobrowolnie

Firma poniżej progu może prowadzić księgi dobrowolnie – ale tylko od początku roku. Urząd skarbowy trzeba o tym zawiadomić przed rozpoczęciem tego roku (osoba fizyczna może to zrobić przez CEIDG). Wybierają to firmy, które chcą lepiej rozumieć swoje liczby albo potrzebują pełnego sprawozdania dla banku czy inwestora.

Z biurka księgowej – sytuacje z praktyki

1. „Mam spółkę cywilną z mężem. Liczymy próg osobno, każde ze swojej połowy?” Nie. Próg sprawdzasz dla spółki jako całości – od przychodów spółki. Dwie połowy nie dają dwóch progów.

2. „Jest marzec. Bank chce pełnego sprawozdania – przejdę na księgi od kwietnia.” Nie od kwietnia. Dobrowolne księgi zaczyna się od początku roku, a urząd zawiadamia się przed nim. Planujesz przejście od 1 stycznia następnego roku.

3. „W 2025 r. sprzedałem za 10,5 mln zł, do tego 200 tys. zł odsetek od lokat. Razem przekroczyłem próg?” Nie. Do progu liczysz tylko sprzedaż towarów i produktów, a odsetki to przychód finansowy. 10 500 000 zł < 10 646 500 zł – w 2026 r. klient nie musi prowadzić ksiąg.

MikroPraktyka™: Ziarenko

Ta lekcja nie zawiera zapisu księgowego – zapisy zaczynamy w Rozdziale 4.

Sytuacja: Anna sprawdza dostawców Ziarenka (firmy fikcyjne, sprzedaż za 2025 r.). Kurs NBP z 1.10.2025: 4,2586 zł → próg na 2026 r. 10 646 500 zł.

Firma	Forma	Sprzedaż 2025 (zł)	Księgi od 1.01.2026?
Cukiernia Basi	działalność na własne nazwisko	3 200 000	nie – może dobrowolnie
Palarnia Rumba	spółka jawna dwóch osób fizycznych	11 000 000	tak – próg przekroczony
Mleczarnia Lipowo	spółka cywilna osób fizycznych	10 400 000	nie – tuż pod progiem

Kontrola: próg 2 500 000 × 4,2586 = 10 646 500 ✓; 3 200 000 < próg ✓; 11 000 000 ≥ próg ✓; 10 400 000 < próg ✓.

Najczęstsze pułapki

Zmiana w trakcie roku. Obowiązek powstaje od początku następnego roku, nie od miesiąca przekroczenia.
Zły kurs euro. Liczy się średni kurs NBP z pierwszego dnia roboczego października, a nie z końca roku.
Przejście „z marszu”. Bez spisu z natury i bilansu otwarcia pierwszy rok w księgach zaczyna się od błędów.

Sprawdź się

Fotograf prowadzi firmę na własne nazwisko. W 2026 r. sprzedał usługi za 11 200 000 zł. Przyjmij, że kurs NBP z 1 października 2026 r. wynosi 4,30 zł. Ile wynosi próg i czy od 2027 r. fotograf musi prowadzić księgi?

Pokaż odpowiedź

próg 10 750 000 zł; tak, od 1 stycznia 2027 r. Krok po kroku: fotograf prowadzi firmę na własne nazwisko – jest w grupie z progiem. Próg: 2 500 000 × 4,30 = 10 750 000 zł. Sprzedaż usług to sprzedaż produktów, więc liczy się w całości: 11 200 000 zł ≥ 10 750 000 zł. Obowiązek zaczyna się od początku następnego roku – od 1 stycznia 2027 r.

Zapamiętaj

Z ustawy – do zapamiętania: firma na własne nazwisko, spółka cywilna i jawna osób fizycznych oraz spółka partnerska prowadzą księgi, gdy ich sprzedaż za poprzedni rok wyniosła co najmniej 2 500 000 euro.
Z ustawy: euro przeliczasz po średnim kursie NBP z pierwszego dnia roboczego października roku, za który liczysz sprzedaż (na 2026 r.: 10 646 500 zł).
Z ustawy: poniżej progu księgi można prowadzić dobrowolnie – od początku roku, po zawiadomieniu urzędu skarbowego przed jego rozpoczęciem.
Z praktyki: obowiązek zaczyna się od 1 stycznia następnego roku – nie od miesiąca przekroczenia.
Z praktyki: przejście: plan kont i polityka w grudniu, spis z natury 31 grudnia, bilans otwarcia 1 stycznia.

Słowniczek

KPiR – podatkowa księga przychodów i rozchodów; prosta ewidencja dla mniejszych firm.
Próg przychodów – granica sprzedaży, od której firma musi przejść na pełne księgi.
Przychody netto ze sprzedaży – sprzedaż towarów, wyrobów i usług bez VAT; bez przychodów finansowych.
Spis z natury – policzenie zapasów i gotówki „na sztuki”.
Bilans otwarcia – zestawienie majątku i jego źródeł na pierwszy dzień ksiąg.

Dla dociekliwych – podstawa prawna

art. 2 ust. 1 pkt 2 UoR (t.j. Dz.U. 2026 poz. 522) – próg 2 500 000 euro przychodów netto ze sprzedaży towarów i produktów (dotyczy też przedsiębiorstwa w spadku),
art. 2 ust. 2 UoR – dobrowolne księgi od początku roku obrotowego, zawiadomienie urzędu skarbowego przed jego rozpoczęciem (osoby fizyczne – także przez CEIDG),
art. 3 ust. 1 pkt 30a UoR – przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów: z rabatami i opustami, bez VAT (sprzedaż usług mieści się w sprzedaży produktów – tak jak w rachunku zysków i strat),
art. 3 ust. 3 UoR – przeliczenie euro po średnim kursie NBP z pierwszego dnia roboczego października roku poprzedzającego rok obrotowy,
art. 12 ust. 1 pkt 2 UoR – otwarcie ksiąg na początek roku obrotowego, w ciągu 15 dni,
art. 26 ust. 1 UoR – inwentaryzacja (spis z natury, potwierdzenia sald),
art. 24a ust. 1 ustawy o PIT (t.j. Dz.U. 2026 poz. 592) – osoby fizyczne i ich spółki prowadzą KPiR albo księgi rachunkowe.

← R01-L04 Dalej: Pełna księgowość, KPiR i ryczałt – czym różnią się na co dzień →