Poznaj Kawiarnię Ziarenko – Tomasz i Anna
Po tej lekcji potrafisz opisać firmę-bohatera – jej formę, ludzi, działalność i majątek na start – i wyjaśnić, dlaczego prowadzi pełne księgi.
Lektorkę czyta syntezator mowy Twojej przeglądarki, więc brzmienie głosu zależy od urządzenia.
Po co Ci to?
W prawdziwej pracy nie księgujesz „zadań z podręcznika”, tylko dokumenty konkretnej firmy, z jej ludźmi i problemami. Dlatego przez cały kurs prowadzisz jedną firmę – Kawiarnię Ziarenko. Po tej lekcji będziesz znać ją tak, jak księgowa zna swojego klienta po pierwszym spotkaniu: wiesz, kim jest, kto za co odpowiada i co firma ma na start.
Warto przypomnieć
Najpierw prosto
Nauka szachów, w której każdy ruch ćwiczysz na innej planszy, nie nauczy Cię rozgrywać partii. Z księgowością jest tak samo: liczy się cała partia, czyli cały rok jednej firmy. Dlatego najpierw poznajesz firmę – jej formę, ludzi i majątek – a dopiero potem jej dokumenty.
Krok po kroku
Krok 1. Metryczka firmy
| Cecha | Kawiarnia Ziarenko |
|---|---|
| Forma prawna | spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (sp. z o.o.) |
| Działa od | 2024 r. |
| Co robi | kawiarnia na miejscu i na wynos, kawa i herbata w paczkach, catering dla firm; od 1 lipca 2026 r. własna Palarnia Ziarenko |
| Kapitał zakładowy | 50 000 zł (100 udziałów po 500 zł); minimum w sp. z o.o. to 5 000 zł |
| Wspólnik i zarząd | Tomasz – jedyny wspólnik i prezes |
| Księgowość | Anna – księgowa na umowie o pracę; pełne księgi w programie |
| Pracownicy | Anna i dwóch baristów |
| Rok obrotowy | kalendarzowy (1 stycznia – 31 grudnia) |
| VAT | czynny podatnik VAT; kasa fiskalna online |
Wszystkie dane firmy są fikcyjne.
Krok 2. Kto jest kim i kto za co odpowiada
- Tomasz zna się na kawie, nie na księgowości. Zadaje pytania, które zadaje każdy klient biura: „Skoro mam pieniądze na koncie, to mam zysk?”. W przepisach Tomasz to kierownik jednostki – w spółce to zarząd, a w Ziarenku zarząd to sam Tomasz.
- Anna prowadzi księgi. Jej oczami zobaczysz każdy dokument i każdy zapis. Za swoją pracę odpowiada przed Tomaszem.
Kierownik jednostki odpowiada za księgowość firmy – także wtedy, gdy księgi prowadzi ktoś inny:
Z ustawy – art. 4 ust. 5 ustawy o rachunkowości: „Kierownik jednostki […] ponosi odpowiedzialność za wykonywanie obowiązków w zakresie rachunkowości określonych ustawą, w tym z tytułu nadzoru, również w przypadku, gdy określone obowiązki w zakresie rachunkowości […] zostaną powierzone innej osobie lub przedsiębiorcy”
Pracę można więc powierzyć księgowej albo biuru rachunkowemu, ale odpowiedzialność zostaje przy zarządzie.
Krok 3. Majątek na start
1 stycznia 2026 r. Ziarenko ma majątek wart 141 200 zł. Pochodzi on w 93 500 zł z kapitału własnego (wkład Tomasza i zyski, które zostały w firmie), a w 47 700 zł z długów, czyli zobowiązań. Obie strony dają tę samą sumę – szczegóły rozłożysz w Rozdziałach 2 i 3.
Krok 4. Rok Ziarenka w skrócie
| Część kursu | Co dzieje się w Ziarenku |
|---|---|
| R02–R06 | bilans otwarcia, pierwsze operacje stycznia, plan kont |
| R07–R12 | dokumenty, sprzedaż kawy, koszty, wynik za styczeń |
| R13–R17 | start palarni, towary, zalanie zaplecza, odsetki, faktura w euro |
| R18–R20 | VAT i faktury w KSeF |
| R21–R26 | piec do palenia kawy, kasa i bank, dostawy kawy, płace, rozliczenia, inwentaryzacja |
| R27 | zamknięcie roku: bilans i rachunek zysków i strat |
| R28 | styczeń 2027 – prowadzisz księgi samodzielnie |
Z biurka księgowej – sytuacje z praktyki
1. „Mam w banku 35 000 zł, więc zarobiłem 35 000 zł?” – pyta Tomasz. Nie. Pieniądze w banku to tylko część majątku, a część z nich trzeba oddać dostawcom, pracownikom i urzędowi. Zysk liczy się z przychodów i kosztów, a nie ze stanu konta – poznasz go w Rozdziale 9.
2. „Prowadzimy małą kawiarnię. Czy nie wystarczy nam książka przychodów i rozchodów?” Nie, bo Ziarenko to spółka z o.o. – spółki kapitałowe zawsze prowadzą pełne księgi, bez względu na to, ile zarabiają. Uproszczone formy (KPiR, ryczałt) są dla przedsiębiorców działających na własne nazwisko, do określonego progu przychodów – o tym w Rozdziale 1.
3. „To moja spółka. Mogę wziąć z kasy tysiąc złotych na prywatne zakupy?” – pyta Tomasz. Nie tak po prostu. Spółka z o.o. to osobna osoba prawna – ma własny majątek, oddzielony od majątku Tomasza. Każda wypłata dla wspólnika musi mieć podstawę i dokument, np. dywidendę po uchwale wspólników albo umowę pożyczki. Dlatego gdy Tomasz pożyczył spółce 20 000 zł, w księgach jest to pożyczka – dług spółki wobec Tomasza.
MikroPraktyka™: Ziarenko
Ta lekcja nie zawiera zapisu księgowego – pierwszy zobaczysz w następnej lekcji.
Sytuacja: Tomasz pyta Annę: „Co nasza firma ma na początek roku i skąd to się wzięło?”.
| Co firma ma | Kwota (zł) | Skąd to ma | Kwota (zł) |
|---|---|---|---|
| Ekspresy, młynki, meble (po odjęciu zużycia) | 90 000,00 | Kapitał własny (wkład Tomasza i zarobione zyski) | 93 500,00 |
| Zapasy: kawa, mleko, opakowania, kawa w paczkach | 10 000,00 | Zobowiązania (pożyczka od Tomasza, dostawcy, podatki, płace) | 47 700,00 |
| Należności od klientów | 3 000,00 | ||
| Pieniądze w kasie i w banku | 37 000,00 | ||
| Ubezpieczenie opłacone z góry | 1 200,00 | ||
| Razem | 141 200,00 | Razem | 141 200,00 |
Kontrola: 90 000 + 10 000 + 3 000 + 37 000 + 1 200 = 141 200 ✓; 93 500 + 47 700 = 141 200 ✓. Obie strony są równe – i zawsze będą (Rozdział 3).
Najczęstsze pułapki
- „Pieniądze na koncie to zysk.” To tylko część majątku, a część trzeba oddać.
- „Skoro księgi prowadzi księgowa, prezes za nie nie odpowiada.” Kierownik jednostki odpowiada zawsze – także wtedy, gdy powierzył księgi księgowej albo biuru.
- „Pieniądze spółki to pieniądze wspólnika.” Spółka ma własny majątek; wypłata dla wspólnika potrzebuje podstawy i dokumentu.
Sprawdź się
Ziarenko ma 1 stycznia 37 000 zł w kasie i w banku. Musi z nich zapłacić: dostawcom 9 500 zł, pensje za grudzień 9 200 zł oraz podatki i ZUS 9 000 zł. Ile pieniędzy zostanie, gdy zapłaci te długi?
Pokaż odpowiedź
9 300 zł. Krok po kroku: zaczynasz od 37 000 zł. Dostawcy: 37 000 − 9 500 = 27 500 zł. Pensje: 27 500 − 9 200 = 18 300 zł. Podatki i ZUS: 18 300 − 9 000 = 9 300 zł. Czyli z 37 000 zł na koncie i w kasie zostaje niecała jedna czwarta – dlatego pieniądze na koncie to jeszcze nie zysk.
Zapamiętaj
- Z praktyki: Kawiarnia Ziarenko sp. z o.o. – Twoja firma przez cały kurs; Tomasz – wspólnik i prezes, Anna – księgowa.
- Z ustawy – do zapamiętania: kierownik jednostki (w spółce – zarząd) odpowiada za rachunkowość także wtedy, gdy powierzył księgi komuś innemu.
- Z ustawy: spółka z o.o. zawsze prowadzi pełne księgi, bez względu na przychody.
- Z praktyki: rok obrotowy = kalendarzowy; czynny podatnik VAT.
- Z praktyki: na start: majątek 141 200 zł = kapitał własny 93 500 zł + zobowiązania 47 700 zł; pieniądze na koncie to jeszcze nie zysk.
Słowniczek
- Kierownik jednostki – osoba lub zarząd, który odpowiada za firmę i jej księgowość; w spółce z o.o. – zarząd.
- Kapitał zakładowy – wkład wspólników wniesiony do spółki na start; w sp. z o.o. co najmniej 5 000 zł.
- Kapitał własny – pieniądze i zyski właścicieli, które zostały w firmie.
- Zobowiązania – długi firmy wobec innych (dostawców, pracowników, urzędów, wspólnika).
Dla dociekliwych – podstawa prawna
- art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o rachunkowości (t.j. Dz.U. 2026 poz. 522) – obowiązek ksiąg rachunkowych w spółkach handlowych (wyjątki – art. 2 ust. 1 pkt 2),
- art. 3 ust. 1 pkt 6 UoR – kierownik jednostki,
- art. 3 ust. 1 pkt 9 UoR – rok obrotowy,
- art. 4 ust. 5 UoR – odpowiedzialność kierownika jednostki (przyjęcie odpowiedzialności przez biuro – na piśmie),
- art. 77 UoR – odpowiedzialność karna osoby, która dopuszcza do prowadzenia ksiąg wbrew ustawie; art. 9 § 3 Kodeksu karnego skarbowego (t.j. Dz.U. 2025 poz. 633) – odpowiedzialność osoby, która zajmuje się sprawami finansowymi firmy,
- art. 12 Kodeksu spółek handlowych (t.j. Dz.U. 2024 poz. 18 ze zm.) – osobowość prawna spółki z o.o.; art. 154 § 1 KSH – minimalny kapitał zakładowy (5 000 zł); art. 189 KSH – zakaz zwrotu wkładów i wypłat z majątku potrzebnego na pokrycie kapitału zakładowego.
Klik-i-Wiesz™
Co firma ma, a co mówi, skąd to ma? Chodzi o bilans Ziarenka na 1 stycznia 2026 r. Kliknij odpowiedź – od razu zobaczysz uzasadnienie. Zrób te ćwiczenia przed mini-quizem: są prostsze i szybko pokażą, czy lekcja jest dla Ciebie jasna. Nic się tu nie liczy do wyniku, możesz powtarzać.
Mini-quiz
Po każdej odpowiedzi zobaczysz wyjaśnienie i podstawę prawną. Mini-quiz zaliczasz od 65% – liczy się do postępu kursu, ale nie do certyfikatu.