Twoje narzędzia: plan kont, arkusz ćwiczeń, słowniczek
Po tej lekcji potrafisz znaleźć konto w planie kont, odczytać prosty zapis księgowy (dekret) i korzystać z arkusza ćwiczeń i słowniczka.
Lektorkę czyta syntezator mowy Twojej przeglądarki, więc brzmienie głosu zależy od urządzenia.
Po co Ci to?
Pierwszego dnia w biurze rachunkowym ktoś poprosi Cię: „Sprawdź, na jakie konto poszła ta faktura”. Bez planu kont będziesz zgadywać. W tej lekcji poznasz narzędzia, z których skorzystasz w każdej kolejnej lekcji – i zobaczysz swój pierwszy zapis księgowy.
Warto przypomnieć
Najpierw prosto
Wyobraź sobie szafę z szufladami. Każda ma numer i nazwę: „Kasa”, „Bank”, „Towary”. Do każdej wkładasz tylko to, co do niej pasuje. Plan kont to właśnie taka szafa – lista wszystkich „szuflad”, w których firma zapisuje swoje sprawy. Szuflady nazywamy kontami.
Krok po kroku
Krok 1. Plan kont – każda firma ma swój
Każda firma spisuje swój plan kont w polityce rachunkowości, czyli w dokumencie z zasadami prowadzenia ksiąg:
Z ustawy – art. 10 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy o rachunkowości: „Jednostka powinna posiadać dokumentację opisującą w języku polskim przyjęte przez nią zasady (politykę) rachunkowości, a w szczególności dotyczące: […] 3) sposobu prowadzenia ksiąg rachunkowych, w tym co najmniej: a) zakładowego planu kont, ustalającego wykaz kont księgi głównej […]”
„Jednostka” w ustawie to po prostu firma. W kursie używamy planu Kawiarni Ziarenko – 53 konta w dziewięciu zespołach. Zawsze masz go pod ręką w menu kursu.
| Zespół | Czego dotyczy | Przykład |
|---|---|---|
| 0 | majątek na lata (maszyny, meble) | 010 Środki trwałe |
| 1 | pieniądze i kredyty | 100 Kasa, 130 Rachunek bankowy |
| 2 | rozliczenia z innymi (klienci, dostawcy, urzędy) | 200 Rozrachunki z odbiorcami |
| 3 | materiały i towary | 310 Materiały |
| 4 | koszty według rodzaju | 401 Zużycie materiałów i energii |
| 5 | koszty według miejsca (bar, biuro) | 550 Koszty ogólnego zarządu |
| 6 | produkty i rozliczenia w czasie | 600 Produkty gotowe |
| 7 | przychody | 700 Przychody ze sprzedaży produktów i usług |
| 8 | kapitały i wynik | 801 Kapitał zakładowy, 860 Wynik finansowy |
Krok 2. Jak czytać numer konta
Pierwsza cyfra to numer zespołu. Kasa (100) i rachunek bankowy (130) zaczynają się od 1, bo oba to pieniądze. Konto 801 jest w zespole 8 (kapitały). Dalsze cyfry po myślniku to analityka – np. 210 to wszyscy dostawcy, a 210-1 to jeden konkretny dostawca, Palarnia Rumba.
Krok 3. Dekret – jak zapisujemy operację
Każdą operację zapisujemy w tabeli – to dekret:
| Lp. | Opis | Konto Wn | Konto Ma | Kwota |
|---|
- Wn (Winien) – lewa strona konta; w kursie zawsze na niebiesko,
- Ma – prawa strona konta; w kursie zawsze na rdzawo.
Ta sama kwota trafia na dwa konta: raz po lewej, raz po prawej. To podwójny zapis – nauczysz się go w Rozdziale 4. Na razie wystarczy, że umiesz tabelę przeczytać.
Krok 4. Arkusz „Księgi Ziarenka” – Twój warsztat
W pakietach z materiałami do pobrania dostajesz arkusz „Księgi Ziarenka” do Excela albo Arkuszy Google, razem z teczką dokumentów stycznia. Dekretujesz w nim operacje stycznia, a arkusz od razu sprawdza każdą odpowiedź. Konta T możesz też rysować na zwykłej kartce – wystarczy litera T i dwie kolumny: Wn i Ma.
Krok 5. Słowniczek
Każda lekcja ma na końcu swój mały słowniczek. Cały słowniczek kursu – od A do Z, zwykłymi słowami – jest razem z planem kont z opisem w materiałach do pobrania.
Krok 6. Data stanu prawnego
Przy każdej lekcji widzisz datę stanu prawnego – dzień, na który treść zgadza się z przepisami. Przepisy sprawdzamy codziennie; gdy coś się zmieni, poprawiamy lekcję. Zapisuj tę datę w notatkach – za rok przepis może brzmieć inaczej.
Z biurka księgowej – sytuacje z praktyki
1. „W biurze mają inny plan kont niż w kursie.” To normalne – każda firma ustala własny. Najpierw sprawdź logikę zespołów (0 – majątek trwały, 1 – pieniądze, 4 – koszty, 7 – przychody): prawie zawsze jest taka sama. Potem poproś o wydruk planu i trzymaj go pod ręką przez pierwsze tygodnie.
2. „Mogę dodać konto, którego brakuje w planie?” W firmie – tak, ale przez zmianę planu kont w polityce rachunkowości, którą ustala kierownik jednostki, a nie „w locie”. Dzięki temu wszyscy księgują tak samo. W kursie używaj tylko kont z planu Ziarenka.
3. „Winien to znaczy, że ktoś coś jest winien?” Nie. Winien i Ma to po prostu nazwy lewej i prawej strony konta. Czy zapis coś zwiększa, czy zmniejsza – zależy od rodzaju konta (Rozdział 4).
MikroPraktyka™: Ziarenko
Zapis pokazowy – pokazuje, jak wygląda dekret. Nie wchodzi do ksiąg Ziarenka; prawdziwe operacje stycznia zaksięgujesz w Rozdziale 5.
Zdarzenie: 2 stycznia 2026 r. Anna wypłaca z rachunku bankowego 1 000 zł gotówki do kasy (na wydawanie reszty). Dokumenty: wyciąg bankowy i dowód „Kasa przyjmie” (KP).
| Lp. | Opis | Konto Wn | Konto Ma | Kwota |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Wypłata gotówki z rachunku bankowego do kasy | 100 Kasa | 130 Rachunek bankowy | 1 000,00 |
Sp – saldo początkowe, Sk – saldo końcowe, (1) – numer operacji.
Kontrola: kasa 2 000 + 1 000 = 3 000 ✓; bank 35 000 – 1 000 = 34 000 ✓; pieniądze razem przed i po: 37 000 zł – firma nie stała się ani bogatsza, ani biedniejsza ✓.
Najczęstsze pułapki
- Wymyślanie własnych numerów kont. Używaj tylko kont z planu.
- Zapis na jednym koncie. Każda operacja ma dwie strony, na dwóch kontach, tą samą kwotą.
- Wn = plus, Ma = minus. To tylko lewa i prawa strona – znaczenie zależy od konta.
Sprawdź się
W którym zespole jest konto 222 VAT naliczony i co to podpowiada o jego treści?
Pokaż odpowiedź
w zespole 2 – rozliczeniach z innymi. Krok po kroku: patrzysz tylko na pierwszą cyfrę numeru 222 – to 2. Zespół 2 to rozliczenia, czyli sprawy „kto komu jest winien” (klienci, dostawcy, urzędy). Nazwa konta mówi resztę: VAT naliczony to podatek z faktur zakupu, który firma rozlicza z urzędem skarbowym. Czyli konto 222 to rozliczenie z urzędem – ani pieniądze, ani koszt.
Zapamiętaj
- Z ustawy – do zapamiętania: każda firma ma własny zakładowy plan kont, spisany w polityce rachunkowości; w kursie – plan Ziarenka, 53 konta w zespołach 0–8.
- Z praktyki: pierwsza cyfra numeru konta = zespół; analityka po myślniku, np. 210-1 – jeden dostawca.
- Z praktyki: dekret: Lp., opis, konto Wn, konto Ma, kwota; Wn – lewa strona (niebieska), Ma – prawa (rdzawa).
- Z praktyki: wypłata z banku do kasy nie zmienia sumy pieniędzy – pieniądze tylko zmieniają miejsce.
- Z praktyki: arkusz „Księgi Ziarenka” sprawdza dekrety stycznia; słowniczek – w każdej lekcji i od A do Z w materiałach; przy każdej lekcji – data stanu prawnego.
Słowniczek
- Plan kont – lista wszystkich kont firmy z numerami i nazwami.
- Zakładowy plan kont – plan kont konkretnej firmy, spisany w jej polityce rachunkowości.
- Dekret – zapis, na jakich kontach i jaką kwotą ująć operację.
- Winien (Wn) i Ma – lewa i prawa strona konta.
- Analityka – dokładniejsze konto pod kontem głównym, np. jeden dostawca.
- Stan prawny – dzień, na który treść lekcji zgadza się z przepisami.
Dla dociekliwych – podstawa prawna
- art. 10 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy o rachunkowości (t.j. Dz.U. 2026 poz. 522) – zakładowy plan kont w polityce rachunkowości; art. 10 ust. 2 UoR – dokumentację ustala na piśmie i aktualizuje kierownik jednostki,
- art. 13 ust. 1 UoR – księgi rachunkowe (dziennik, księga główna, księgi pomocnicze, zestawienia obrotów i sald),
- art. 14 ust. 1 UoR – dziennik,
- art. 15 ust. 1 UoR – konta księgi głównej (podwójny zapis),
- art. 18 ust. 1 UoR – zestawienie obrotów i sald.
Klik-i-Wiesz™
Do której szuflady trafi składnik Ziarenka – do którego zespołu kont? Kliknij odpowiedź – od razu zobaczysz uzasadnienie. Zrób te ćwiczenia przed mini-quizem: są prostsze i szybko pokażą, czy lekcja jest dla Ciebie jasna. Nic się tu nie liczy do wyniku, możesz powtarzać.
Mini-quiz
Po każdej odpowiedzi zobaczysz wyjaśnienie i podstawę prawną. Mini-quiz zaliczasz od 65% – liczy się do postępu kursu, ale nie do certyfikatu.